Mundarija:

• Tanglay bodomchalarining funksiyalari
• Surunkali tonzillitning sabablari
• Kasallik qanday kechadi
• Surunkali tonzillitning asoratlari
• Diagnostika
• Kattalardagi surunkali tonzillitni davolash
• Oldini olish

"O‘tkir tonzillit" tashxisi shifokorlar kabinetlarida, ayniqsa viruslar va sovuq mavsumda tobora ko‘proq eshitilmoqda. Shu bilan birga, ushbu kasallikning surunkali shaklga o’tish holatlari tez-tez uchraydi, statistikaga ko‘ra, rossiyaliklarning 18-31% i undan aziyat chekadi. Nima uchun bunday bo‘layotganini va o‘zingizni qanday himoya qilishni tushunib olaylik.

Tanglay bodomchalarining funksiyalari

Bodomchalar (so‘zlashuv tilida bezlar) deb ataladigan narsalar inson immunitet tizimining bir qismidir. Ular viruslar va zararli bakteriyalar yo‘lida himoya to‘sig‘ini yaratadilar. Insonda jami oltita bodomcha mavjud bo’lib, ular kasallik qo‘zg‘atuvchi mikroorganizmning insonga kirib borishi uchun biron bir yo‘l topa olmasligi uchun dumaloq mudofaani hosil qiladi. Shuning uchun ular "halqum halqasi" deb nomlanadi.

Ular qanday ishlaydi? Barcha bodomsimon bezlar tomoqda joylashgan bo‘lib, kasallik qo‘zg‘atuvchi mikroorganizmlar niqobi ostida dushmanlarni birinchi bo‘lib kutib olishadi. Kasallanish statistikasi shuni ko‘rsatadiki, bu yo‘l infeksiya kirib borishining eng ko‘p uchraydigan usuli hisoblanadi. Bunday yuqish usuli havo-tomchi yo‘li deb ataladi. Kasallik qo‘zg‘atuvchi viruslar yoki bakteriyalar bilan havo nafas olayotganda, ular og‘iz bo‘shlig‘iga kiradi va agar ularning yo‘lida bodomsimon bezlar to‘sqinlik qilmasa, ular osonlikcha o‘pkaga kirib borishi mumkin edi.

Organizmga kirish joyiga eng yaqin joylashgan ikkita tanglay bodomsimon bezlari. Bular tomoqning chuqurligida ko‘zguda o‘zingizga tilni ko‘rsatib ko‘rish mumkin bo‘lgan bezlardir. Ular viruslarga samarali qarshi turish uchun eng kattalari hamdir. Shuning uchun ular ko‘pincha yallig‘lanadi, barcha kuchlarini buzg‘unchilarni yo‘q qilishga tashlaydi.

Surunkali tonzillitning sabablari

Angina yoki streptokokk tonzillitini murakkab nomga ega bo‘lgan bakteriya - A guruhining beta-gemolitik streptokokki (BGSА) keltirib chiqaradi. Bu juda xavfli va kuchli bakteriya bo‘lib, u juda katta tezlikda ko‘payadi. Shuning uchun davolanishni kasallikning birinchi kunlaridan boshlash kerak va shifokorga murojaat qilishni kechiktirmaslik kerak.

To‘g‘ri davolanishsiz yetti kundan so‘ng streptokokk organizm bo‘ylab sayohat qila boshlaydi, buyraklar, yurak, o‘pka, bo‘g‘imlarga ta’sir qiladi. Keyinchalik u qayerda "otishini" hech kim bilmaydi. Bunday hollarda kutish juda xavflidir, shuning uchun angina bilan kasallanganda albatta antibiotiklar buyuriladi. Yaxshiyamki, streptokokk antibakterial terapiyaga sezgir va to‘liq kursdan so‘ng izsiz yo‘qoladi.

Biroq, barcha bemorlar shifokorlarning tavsiyalariga qat’iy rioya qilmaydi. Kimdir o‘z xohishiga ko‘ra antibiotiklarni muddatidan oldin bekor qilishga qaror qiladi, ba’zilari esa ularni umuman qabul qilishdan bosh tortadi, ayniqsa ular ko‘pincha ovqat hazm qilish trakti faoliyatida buzilishlar – qorinda ozgina og‘riq, ich ketishga olib keladi. Ammo nojo‘ya ta’sirlar o‘tib ketadi, ammo davolanmagan streptokokk organizmni mustaqil ravishda tark etmaydi. Ichkarida sayohat qilib, bakteriya organizmni zaiflashtiradi va immunitet tizimini buzadi. Immunitet pasayadi va yangi xurujlar tez orada yuzaga keladi.

Tonzillitning surunkali shaklga o‘tishining boshqa sabablari ham mavjud. Ular orasida:

• surunkali kasalliklar;
• yaqinda o‘tkazilgan infeksiyalar;
• vaqti-vaqti bilan sovqotish;
• autoimmun kasalliklar
• tez-tez shamollash.

Ushbu omillar ta’siri ostida yuqori darajada yuqumli bo‘lgan angina qaytalanadi va allaqachon surunkali tonzillit mavjudligini namoyish etadi. Tez-tez anginada davolashning yagona usuli bodomsimon bezlarni olib tashlash jarrohlik amaliyoti hisoblanadi.

Kasallikning kechishi

Surunkali tonzillit – bu tanglay bodomsimon bezlarining xuddi shunday yallig‘lanishi. O‘tkir bilan solishtirganda, u yorqin ifodalangan alomatlar bilan yoki hatto simptomsiz tarzda o‘tishi mumkin. Surunkali tonzillit, o‘tkir kabi, birinchi belgilarda davolanishi kerak.

Surunkali tonzillitning belgilari o‘tkirga o‘xshaydi va bemorni ancha uzoq vaqt bezovta qiladi. Quyidagilar kuzatilishi mumkin:

• tomoqdagi bezovta qiluvchi og‘riq, odatda, o‘rtacha jadallikda;
• bodomsimon bezlarda oqish yoki kulrang rangli qoplama, tiqinlar hosil bo‘lishi;
• og‘izdan yoqimsiz hid;
• bo‘yindagi limfa tugunlarining kattalashishi – ularni o‘zingiz osongina paypaslashingiz mumkin.
• tomoqda doimiy qichishish, g‘udda mavjudligi hissi

Shu bilan birga, odam o‘zini normal his qilishi mumkin, harorat odatda normal yoki ahamiyatsiz darajada ko‘tariladi. Bunday xiralashgan alomatlar tanglay bodomsimon bezlari o‘z vazifasini to‘liq bajarmasligini va viruslar va bakteriyalarning ko‘payishiga yordam beradigan mikroblar bilan to‘ldirilganligini ko‘rsatadi.

"Davolanish bilan shamollash yetti kunda o‘tib ketadi, davolanishsiz – bir hafta ichida" tamoyili bo‘yicha kasallikni oyoqda o‘tkazishni yaxshi ko‘radiganlar streptokokk infeksiyasining virusli infeksiyadan muhim farqiga e’tibor qaratishlari kerak. Virus deyarli har doim aksirish, ko‘z yoshlanishi va yo‘tal, burun oqishi bilan birga keladi. Angina bilan kasallanganda asosiy belgilar tomoqdagi og‘riq bilan bog‘liq bo‘ladi, u yetarlicha kuchli bo‘ladi va odatdagidek bo‘lmaydi. Agar shunga o‘xshash holat kuzatilsa, shifokorga qabulga yugurish kerak.

Ba’zi hollarda o‘tkir tonzillit yoki surunkali tonzillitning kuchayishi unchalik odatiy bo‘lmagan tarzda o‘tadi. Avvaliga odam virusli infeksiyaning barcha belgilarini his qiladi, tomoqdagi kuchli og‘riq bilan birga. 3-5 kundan so‘ng alomatlar o‘tib ketadi, odam o‘zini sog‘lom his qiladi, lekin birdan bir necha kundan keyin kasallik yangi kuch bilan qaytadi. Tomoqdagi og‘riq ancha kuchayadi, umumiy ahvol keskin yomonlashadi. Bu virusli infeksiyaga bakterial infeksiya qo‘shilib, zaiflashgan organizmga zarba berganda sodir bo‘ladi.

Tonzillitning bu turi asoratlar xavfi yuqori bo‘lgani uchun xavflidir, shuning uchun albatta shifokorga murojaat qilish kerak. Agar og‘izni ochish qiyin bo’lsa, yutish juda og’riqli bo’lsa, tanada toshma paydo bo’lsa va nafas olishda qiyinchiliklar kuzatilsa, darhol shifokorga murojaat qilish kerak.

Surunkali tonzillitning asoratlari

Hamma ham surunkali tonzillitning xavfi nimada ekanligini tushunmaydi. Qaytalanishlar qancha ko‘p bo‘lsa va ular qancha uzoq davom etsa, immunitet shunchalik past bo‘ladi va mutlaqo turli xil infeksiyalar uchun kirish darvozalari shunchalik keng bo‘ladi. Shuning uchun surunkali tonzillitni davolash kerak, o‘z holiga tashlab qo‘ymaslik kerak, o‘z-o‘zidan o‘tib ketadi deb umid qilish kerak emas.

Zaiflashgan bodomsimon bezlar orqali bir qator asoratlarni olish mumkin, ulardan qutulish qiyinroq va uzoqroq bo‘ladi, organizmga sezilarli zarar haqida gapirmasa ham bo‘ladi.

Surunkali tonzillitda eng ko‘p uchraydigan asoratlar:

• bo‘g‘шmlarning yallig‘lanishi;
• yurak ishining buzilishi;
• buyraklarning yallig‘lanishi;
• bodomsimon bezlarda va ularning orqasida yiringli jarayonlar.

Yiringning to‘planishi eng xavfli asoratdir, chunki u yallig‘lanishning tarqalishiga olib keladi va keyin jarrohlik amaliyotisiz davolanib bo‘lmay qoladi.

Diagnostika

Odatda, surunkali tonzillitni tashxislash va davolash bilan otolaringolog yoki lor-shifokor shug‘ullanadi. Ushbu kasallik bilan og‘rigan odamlar uning kabinetida tez-tez mehmon bo‘lishadi, chunki kasallikni nazorat ostida ushlab turish kerak.

Tashxis qo‘yish uchun shifokor bemorni so‘roq qiladi va kasallik tarixini o‘rganadi, chunki u kasallikning qaytalanishi qanchalik tez-tez sodir bo‘lishi, oxirgisi qachon bo‘lgani va bemor qanday davolanganligini bilishi kerak.

Keyin shifokor tashqi ko‘rik o‘tkazadi. Tajribali shifokor surunkali tonzillitni osongina aniqlaydi, chunki tomoq kasallikning o‘tkir shakliga qaraganda boshqacha ko‘rinadi. U ko‘proq shishgan, bodomsimon bezlarning shikastlanishi kuchliroq ifodalangan.

Agar kerak bo‘lsa, shifokor streptokokka surtma oladi va qo‘shimcha tekshiruvga yo‘naltiradi.

Kattalarda surunkali tonzillitni davolash

Shifokor terapiyani tanlaydi va kattalarda surunkali tonzillitni davolash sxemasini belgilaydi. Bu bir qator omillar – kasallikning kechishi xarakteri, birga keladigan kasalliklar, organizmning holati va boshqalarga bog‘liq.

Kattalarda surunkali tonzillitni davolash operativ (tanglay bodomsimon bezlarini olib tashlash) va konservativ bo‘lishi mumkin. Konservativ davolash preparatlarni tayinlash va mahalliy muolajalarni o‘tkazishni o‘z ichiga oladi.

Yigirmanchi asrda tanglay bodomsimon bezlari bilan unchalik bezovta bo‘lishmagan, har qanday bahona bilan ularni olib tashlash yaxshiroq deb hisoblangan. Hozirda lor-shifokorlar surunkali tonzillitni qanday davolash haqida boshqa fikrda.

Tanglay bodomsimon bezlari nafaqat mahalliy immunitet uchun javobgardir, balki umumiy immunitetni ham qo‘llab-quvvatlaydi. Ularning kuchli himoya funksiyasidan mahrum bo‘lgan organizm birinchi chiziqda to‘siqsiz qoladi va bakteriyalar hech qanday qiyinchiliksiz o‘tib, chuqurroq joylarni zararlaydi. Shuning uchun tanglay bodomsimon bezlari faqat odamning to‘liq yashashiga xalaqit beradigan va ularning keltiradigan zarari foydadan oshib ketadigan hollarda olib tashlanadi.

Odatda, kattalarda surunkali tonzillitni konservativ davolash uchun quyidagilar qo‘llaniladi:

• antibakterial terapiya;
• immunomodulyatorlar, vitaminli preparatlar va mahalliy anestetiklar;
• lor-kabinetda bodomsimon bezlarni yuvish;
• tomoqni chayish, halqumni va bodomsimon bezlarning o‘zini maxsus eritmalarda davolash;
• fizioterapevtik muolajalar.

Surunkali tonzillitdan birinchi tanlov dori, zarurat tug‘ilganda profilaktika maqsadida ham, antibiotiklar bilan birgalikda ham buyuriladigan, yetti o‘simlik asosidagi Tonzilgon^® Н preparatidir. Uning dezinfeksiyalovchi va yallig‘lanishga qarshi ta’siri tomoqdagi og‘riqni va bemorning umumiy ahvolini sezilarli darajada yengillashtirishga, immunitetni mustahkamlashga va kasallikning kuchayishini oldini olishga imkon beradi. Preparat xavfsiz va bir yoshdan oshgan bolalarga qo‘llashga ruxsat etilgan, aynan ular uchun preparat ichish uchun tomchilar shaklida ishlab chiqariladi.

• Surunkali tonzillitni davolashda, agar shifokor buyurgan bo‘lsa, yotoq rejimiga rioya qilish juda muhimdir. Agar bunga xojat bo‘lmasa, bemorga albatta tinchlik kerak.
• Kasalxonadagi havo toza va nam (50-60%) bo‘lishi kerak, shuning uchun uni tez-tez shamollatish va zarurat bo‘lganda havo namlagichni o‘rnatish yaxshiroqdir.
• Tonzillit bilan og‘rigan bemorning ovqatlanishi o‘tkir davrda qattiq, achchiq va qovurilgan ovqatlar, sitrus mevalarini istisno qilishi kerak. Ko‘p suyuqlik ichish buyuriladi, nordon bo‘lmagan va gazsiz ichimliklarga ustunlik berish kerak.

Kasalni oilaning boshqa a’zolaridan ajratishning ahamiyatini ortiqcha baholab bo‘lmaydi. Yuqorida aytib o‘tilganidek, tonzillit juda yuqumli va odamdan odamga osongina yuqadi. Qanchalik ko‘p chora ko‘rilsa, yuqtirish ehtimoli shunchalik kam bo‘ladi. Ideal holda, bemorni kimdir parvarish qilishi kerak, shunda kontaktlar minimal darajaga tushiriladi.

Barcha oila a’zolari uchun shaxsiy gigiena qoidalariga rioya qilish majburiydir. Unga qo‘llar va yuzni tez-tez yuvish kiradi, qo‘llar esa sovun bilan yuviladi. Dezinfeksiyalovchi vositalardan foydalanishingiz mumkin. Shuningdek, ular bilan kuniga bir necha marta sirtlarni artib turish tavsiya etiladi.

Surunkali tonzillitni to‘liq davolash mumkin, shifokorlarning ta’kidlashicha, uni davolashga ancha ko‘p vaqt va kuch sarflanadi.

Profilaktika

Tomoq og‘rig‘i bilan tez-tez shamollashga moyil bo‘lgan odam uchun birinchi va eng muhimi infeksiya manbasidan qochishdir. Qoidalar oddiy:

• Odamlar gavjum joylardan qochish, yopiq joylarda ommaviy tadbirlarga kamroq tashrif buyurish.
• Kasallik ko‘paygan mavsumda davolash muassasalariga tashrif buyurish zarurati tug‘ilganda, niqob taqish, qo‘llarni antiseptik bilan tozalash zarur.
• Surunkali tonzillitning kuchayish bosqichida bo‘lgan qarindoshlar va tanishlar bilan aloqa qilmaslik.
• Shaxsiy gigienaga ko‘proq e’tibor berish, ko‘chada qo‘llar bilan yuzga tegmaslik, ko‘cha poyabzali bilan xonalarga kirmaslik.

Immunitetni mustahkamlash bo‘yicha chora-tadbirlar muhim rol o‘ynaydi. Buning uchun immunitetni modulyatsiya qiluvchi xususiyatlarga ega, tonzillit va boshqa tomoq kasalliklarining qaytalanishini oldini olishga qodir bo‘lgan Tonzilgon^® N juda mos keladi.

Ovqatlanish muvozanatli bo‘lishi, mikroelementlar va vitaminlarni o‘z ichiga olishi kerak. Surunkali tonzillitning kuchayishi bo‘lmagan davrlarda ham tomoqni bezovta qiluvchi taomlardan suiiste’mol qilmaslik yaxshiroqdir.

Ko‘proq toza havoda bo‘lish, uzoq sayr qilish majburiydir. Remissiya davrida shifokorning ruxsati bilan ko‘chada sport yoki jismoniy tarbiya bilan shug‘ullanish ham ko‘rsatiladi.

Organizmning qarshiligini oshirishning ajoyib usuli – sanatoriy-kurort davolanish, ayniqsa dengiz bo‘yidagi hududlarda davolanish hisoblanadi. U yerda siz ko‘plab foydali muolajalarni olishingiz va bir vaqtning o‘zida kun tartibini yo‘lga qo‘yishingiz mumkin, bu ham yaxshi immunitet uchun muhimdir.