Mundarija:

• Sabablari
• Asosiy simptomlar
• Tomoq va xalqumning tez-tez uchraydigan kasalliklari
• Diagnostika
• Tomoq va xalqum kasalliklarini davolash xususiyatlari

Tomoq va xalqum kasalliklari an’anaviy ravishda yuqumli LOR-kasalliklari orasida yetakchi hisoblanadi. Bu ajablanarli emas, chunki yuqorida aytib o‘tilgan organlar milliardlab bakteriyalar va boshqa mikroorganizmlar bilan tashqi muhitga eng yaqin joylashgan. Bundan tashqari, aynan tomoqda oltita bodomsimon bezdan iborat immunitet halqasi joylashgan bo‘lib, u birinchi bo‘lib begona zarralar hujumini o‘ziga oladi.

Tomoqqa ta’sir qiluvchi yoqimsiz alomatlarning paydo bo‘lishi tananing tashqi dushmanlarga qarshi faol kurashayotganini anglatadi. Kasallikning keyingi rivojlanishi kurashning natijasini ko‘rsatadi. Bu janglar shifokor nazorati ostida o‘tishi maqsadga muvofiqdir.

Sabablari

Keling, yuqorida aytib o‘tilgan organlarning tuzilishini ko‘rib chiqaylik. Halqum tilning orqa qismidan boshlanadi va ovoz boylamlarigacha davom etadi, u yerda hiqildoqqa o‘tadi. Halqumning bir qismi tomoqdir, u uning boshida joylashgan va aynan unda immunitet himoyasiga javob beradigan bodomsimon bezlar joylashgan.

Halqum hiqildoqqa o‘tadi, u yuqori qismida ovoz teshigi (ovoz boylamlari) bo‘lgan naychadir. Ovoz boylamlari yordamida biz muloqot qilamiz. Hiqildoq traxeyaga o‘tadi, keyin bronxlar va o‘pkalar keladi.

Hiqildoqning halqumga va shunga mos ravishda tomoqqa yaqinligi tomoq kasalliklarining hiqildoq kasalliklariga tez o‘tishini tushuntiradi. Bunday holda, shifokorlar infeksiya pastga tushdi deyishadi. Shuning uchun davolanishni eng birinchi alomatlardan boshlash va omadga umid qilmaslik juda muhimdir. Davolanishni kechiktirish kasallikning kechishini murakkablashtirishi mumkin.

Tomoq kasalliklarining asosiy sabablari:

• turli xil viruslar keltirib chiqaradigan virusli infeksiya;
• bakterial infeksiya – ko‘pincha streptokokk va stafilokokk keltirib chiqaradi;
• tashqi muhitning ta’siri – masalan, tamaki tutuni, kimyoviy moddalarning bug‘lanishi, avtomobil chiqindilari;
• zaharli moddalar bilan zaharlanish – maishiy kimyo va boshqalar;
• allergenlar;
• tomoq va hiqildoq jarohatlari;
• yot jism;
• ovoz boylamlarining haddan tashqari kuchlanishi;
• gastroezofageal reflyuks kasalligi (GERK);
• zaif immunitet.

Kasallikning sabablariga qarab, davolash usuli har xil bo‘ladi. Ba’zi sabablar darhol tibbiy yordamga murojaat qilishni talab qiladi. Qolgan hollarda ham shifokor bilan maslahatlashish kerak.

Asosiy simptomlar

Tomoq va hiqildoq kasalliklarining alomatlarini o‘tkazib yuborish qiyin. Ular aniq ifodalangan xarakterga ega va hayot sifatiga salbiy ta’sir qiladi, ba’zan juda sezilarli.

Eng keng tarqalgan alomatlar orasida quyidagilarni ta’kidlash lozim:

• yutish paytida kuchayadigan tomoq og‘rig‘i;
• quruq yoki nam bo‘lishi mumkin bo‘lgan yo‘tal;
• tomoqda bir narsa turganligi hissi;
• tomoqda qichishish, quruqlik;
• tana haroratining ko‘tarilishi;
• holsizlik va yomonlashuv;
• xirillash va ovoz tembrining o‘zgarishi;
• bo‘yin limfa tugunlarining kattalashishi;
• og‘izdan yoqimsiz hid;
• bosh og‘rig‘i.

Shifokorga mavjud alomatlar haqida imkon qadar batafsilroq aytib berish muhim, shunda u to‘g‘ri tashxis qo‘yadi, chunki ba’zi tomoq va hiqildoq kasalliklari o‘xshash ko‘rinishga ega.

Tomoq va hiqildoqning tez-tez uchraydigan kasalliklari

Tomoq va hiqildoq kasalliklari ko‘p, ular o‘tkir va surunkali bo‘ladi. Ulardan qaysi biri bilan odam ayniqsa tez-tez duch kelishini ta’kidlaymiz.

Faringit

O‘tkir va surunkali shakllari ajratiladi. Faringit tomoq shilliq qavati va bo‘yin limfa tugunlarining yallig‘lanishi bilan tavsiflanadi, viruslar sabab bo‘ladi.

Tonzillit

Tomoqning o‘tkir va surunkali kasalligi, bunda tanglay bodomsimon bezlari yallig‘lanadi. O‘tkir tonzillit, qoida tariqasida, turli viruslar sabab bo‘ladi.

Angina

Bu tonzillitning eng xavfli shakli bo‘lib, uni A guruhining beta-gemolitik streptokokki (BGSA) deb ataladigan bakteriya keltirib chiqaradi. Davolash streptokokkning boshqa organlarga kirib ketishiga yo‘l qo‘ymaslik uchun antibiotiklarni majburiy ravishda buyurishni talab qiladi.

Laringit

Virusli tabiatga ega. Kasallik tomoqdagi og‘riq, shuningdek, ovozning xirillashi bilan namoyon bo‘ladi, bu ba’zan gapirish qobiliyatini to‘liq yo‘qotishga olib kelishi mumkin.

Xavfsiz o‘simtalar

Tomoqdagi yangi hosilalarning umumiy nomi. Bunga papillomalar, fibromalar va boshqalar kiradi. Kasallikning rivojlanishi bilan bemor yutishda muammolarga duch keladi, ba’zan ovoz buziladi. Yomon sifatli yangi hosilalarni istisno qilish uchun biopsiya qilinadi. Shifokorlar xavfsiz o‘simtalarni jarrohlik yo‘li bilan olib tashlashni afzal ko‘radilar, chunki bu davolash usuli eng samarali hisoblanadi.

Xavfli o‘simtalar

Bu holda simptomatika juda xilma-xildir. O‘simtaning xavfli tabiati tasdiqlangandan so‘ng, yangi hosila albatta olib tashlanadi va operatsiyadan so‘ng relapsning oldini olish uchun nur terapiyasi kursi o‘tkaziladi.

Yot jismlar

Juda xavfli holat, ko‘pincha kichik bolalarda ularning yuqori qiziquvchanligi va hamma narsani tatib ko‘rishga intilishi tufayli uchraydi. Yot jismni mustaqil ravishda olishga urinmang, darhol tibbiy yordamga murojaat qilishingiz kerak.

Jarohatlar

Ularning turli xil turlari mavjud. Eng oddiy jarohatlarni o‘zingizga oddiy narsalar, masalan, baliq suyagi, midiya chig‘anog‘ining parchasi va boshqalar bilan yetkazishingiz mumkin. Jarohat bo‘lganligini aniqlashga og‘riq va yutishda qiyinchilik, yo‘tal kabi alomatlar yordam beradi. Ba’zan qon paydo bo‘lishi mumkin. Jarohatlanish gumoni bilan darhol lor-vrachga tashrif buyurgan ma’qul.

Tomoq va hiqildoq kasalliklarining aksariyati immunitetning pasayishiga bog‘liq. Immunitet tizimi yaxshi bo‘lganda, organizm o‘zini mukammal himoya qiladi. O‘simliklardan tayyorlangan Tonzilgon^® Н dori vositasini qabul qilib, immunitetingizni mustahkamlashga g‘amxo‘rlik qiling. U immunomodulyatsion xususiyatlarga ega va infeksiyalarga qarshilikni oshiradi, bu esa kasallikning kuchayishini kamaytiradi va tuzalishni tezlashtiradi.

Har bir kasallikning o‘ziga xos xususiyatlari bor, shuning uchun lor-vrachlar diagnostikaga katta e’tibor berishadi. Faqat to‘g‘ri tashxis qo‘yib, kasallikni samarali davolash mumkin.

Diagnostika

Tomoq va hiqildoq kasalliklarini to‘g‘ri tashxislash uchun shifokor bemorni so‘roq qilgandan so‘ng quyidagi tekshiruvlarni o‘tkazadi va tayinlaydi:

• Maxsus qoshiq (shpatel) va ko‘zgular yordamida halqumning barcha qismlarini ko‘zdan kechirish, ular orqali tomoq va burundagi yashirin joylarni ko‘rish mumkin. Bunday protsedura faringoskopiya deb ataladi.
• Bilvosita laringoskopiya. Protsedura maxsus ko‘zgu yordamida hiqildoqni ko‘zdan kechirishdan iborat.
• Endoskop orqali hiqildoqni ko‘zdan kechirish. Zarurat tug‘ilganda o‘tkaziladi. Uning oxirida kamerasi bo‘lgan asbob yordamida ko‘zdan kechirishni nazarda tutadi. Tadqiqotning afzalligi shundaki, bir vaqtning o‘zida yot jismni olib tashlash va shilliq qavatdan biopsiya uchun namunalar olish mumkin.
• Rentgen. O‘simtalar, yot jismlar va patologiyalarni aniqlash uchun foydali.
• Magnit-rezonans tomografiya (MRT). Rentgenga nisbatan chuqurroq tadqiqot. Kasallik tafsilotlarini aniqlashtirish uchun amalga oshiriladi.

Shubhasiz, lor-vrach laboratoriya tekshiruvlariga, xususan, qonning biokimyoviy va klinik tahliliga ham yo‘naltiradi. Ba’zan patogen mikroflorani aniqlash uchun balg‘amni tekshirish talab etiladi.

Tomoq va hiqildoq kasalliklarini davolash xususiyatlari

Tomoq va hiqildoq kasalliklarida shifokorlar, qoida tariqasida, davolashni buyurishda ikkita asosiy maqsadni ko‘zlaydilar:

• qo‘zg‘atuvchini yo‘q qilish — viruslar, bakteriyalar, patogen zamburug‘lar;
• alomatlarni yo‘q qilish yoki yumshatish — tomoqdagi og‘riq, qichishish, yo‘tal, yomon ahvol va boshqalar.

Qo‘zg‘atuvchi turiga qarab, dori vositalari buyuriladi – virusga qarshi, antibakterial yoki zamburuqqa qarshi. Davolash kurslar bilan o‘tadi, chunki patogen mikroflorani organizmdan butunlay olib tashlash kerak. Aks holda, qolgan zararli mikroorganizmlar relapsni keltirib chiqarishi mumkin.

Simptomatik davolash bemorning hayot sifatini yaxshilashga va tiklanishni tezlashtirishga qaratilgan. U ichish uchun dori-darmonlarni o‘z ichiga olishi mumkin. Masalan, murakkab ta’sirga ega bo‘lgan o‘simlik preparati Tonzilgon^® N, u uzoq vaqtdan beri tomoq og‘rig‘ini davolashda o‘z samaradorligini tasdiqlagan.

Tonzilgon^® N nozik tarzda yoqimsiz simptomlarni yo‘q qiladi va tezroq tuzalishga yordam beradi. U tabletka shaklida, shuningdek, bolalarga berish qulay bo‘lishi uchun ichiladigan tomchilar shaklida ishlab chiqariladi.

Ichish uchun dori-darmonlardan tashqari, tomoq va halqum kasalliklarini davolash uchun mahalliy vositalar – chayish, ingalyatsiya, tomoqni moylash uchun eritmalardan keng foydalaniladi. Fizioterapiya o‘zini yaxshi isbotladi va shifokorlar uni ko‘pincha kompleksda buyuradilar. Agar jarrohlik amaliyoti ko‘rsatilgan bo‘lsa, jarrohlik aralashuv natijasi odatda boshqa terapiya turlari bilan mustahkamlanadi.

Maqola ma’lumot uchun mo‘ljallangan va o‘z-o‘zini davolashga chaqirmaydi. Agar sizda tomoq yoki halqum kasalliklarining biron bir alomatini aniqlasangiz, mutaxassisga murojaat qiling.